Praten over Palestina in de kerk

Praten over Palestina in de kerk

Zaterdag 7 november was de studiedag ‘Praten over Palestina in de kerk’, in de doopsgezinde kerk te Utrecht. Tijdens deze dag werd de Nederlandse vertaling van Kairos II gepresenteerd, Het moment van de waarheid. Geloof in een tijd van genocide. 

Zowel Kairos I (2009) als Kairos II (2025) zijn geschreven door het Palestijns-christelijke collectief Kairos Palestine. In beide documenten roepen de auteurs de kerken op tot wereldwijde solidariteit in de strijd tegen het afschuwelijke onrecht tegen Palestijnen van de staat Israël. Kairos I richtte zich voornamelijk op het racisme en de bezetting van het land, maar wees al op de dreiging van genocide. Kairos II is geschreven vanuit de realiteit waarin de genocide daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, en nog altijd gaande is.

In haar introductie van de dag stelde Janneke Stegeman dat de reacties vanuit de westerse kerken grotendeels uitbleven of bijzonder onderkoeld waren. Ook de Nederlandse kerken hebben gefaald adequaat te reageren, stelde zij. Terwijl de staat Israël genocide pleegt, wordt de westerse kerk gehinderd door haar eigen theologische loyaliteit met ‘Israël’. Daarbij verwart de kerk in haar denken het bijbelse volk Israël met de staat Israel, in zijn hedendaagse politieke, kolonialistische vorm. Dit christelijke zionisme hindert de kerk op verwoestende wijze, want zij laat niet slechts de Palestijnen in de kou laat staan, maar verwoest ook haar eigen geloofwaardigheid en relevantie.

Op de introductie van Stegeman volgde een, waar tijd was voor kerkleiders om te reageren en hun eigen stellingen te introduceren. Zowel Geert van Dartel (voorzitter Raad van Kerken Nederland), als mgr. dr. Dick Schoon (Oud-Katholieke kerk Nederland) en Karin van der Broeke (Wereldraad van Kerken en voormalig preses van de Protestantse Kerk Nederland) reageerden, evenals prof. dr. Mariecke van den Berg en prof. dr. Dion Foster vanuit wetenschappelijk theologisch perspectief. Wat mij uit de verschillende korte presentaties bijbleef, is dat er een pijnlijke mismatch is tussen de taal en het temperament van enerzijds de voorvechter (Janneke Stegeman van Kairos Sabeel) en die van de uitgenodigde kerkleiders. Alledrie de kerkleiders staan persoonlijk sympathiek tegenover de zaak van de Palestijnen. De vraag was of zij aanwezig zouden zijn en zich op deze dag hadden durven uitspreken als dat niet zo was. Maar in hun rol als kerkleider zijn ze er voor iedereen in hun kerk, zij zijn vertegenwoordigers voor het geheel van hun kerk, en voelen zich geremd uitspraken te doen die niet door het geheel van hun gemeenschappen worden gedragen. 

Een scherp contract in leiderschapsopvatting tekende zich af: waar Stegeman vindt dat kerkleiders het voortouw moeten nemen en als leiders veel uitgesprokener moeten zijn voor de strijd tegen het onrecht en de genocide tegen de Palestijnen, daar zeggen de kerkleiders vertegenwoordiger te zijn van de kerkgemeenschap zoals die is, met alle verschillende opvattingen en perspectieven van dien. Hoewel moderator Marco Derks dit verschil in positie nog had aangestipt bij zijn introductie, raakte dit punt tijdens het beslissende moment van het forum uit het oog. Daardoor leek het alsof het gesprek verzande in een vruchteloze discussie waarbij de voorvechtster Stegeman de kerkleiders ter verantwoording riep en bekritiseerde, zonder dat er tijd was voor gedegen verweer. 

Het was jammer dat er geen tijd genomen werd bepaalde positieve aanknopingspunten verder te verkennen. De manier waarop Geert van Dartel een aantal voorbeelden had gegeven van de initiatieven die de Raad van Kerken had genomen om wel degelijk solidariteit te betuigen, was bijvoorbeeld aanknopingspunt geweest voor een dieper gesprek over wat daarbij dan gepaste vervolgstappen zouden kunnen zijn. Maar het leek alsof zowel tijdgebrek als ongeduld en woede bij de voorvechtster zulke uitdieping verhinderde. Hoe begrijpelijk ook die woede is – en hoe noodzakelijk ook.

Hoe het ook zij, de publicatie van de vertaling van Kairos II is van harte aanbevolen: Het moment van de waarheid. Geloof in een tijd van genocide. De publicatie is aangevuld met een voorwoord van Anja Meulenbelt en beschouwingen van Janneke Stegeman, Remco van Mulligen en Marcel Barnard. Bovendien is er een ‘studiegids’ om het document Kairos II te bespreken in groepsverband. De publicatie is verkrijgbaar via Kairos Sabeel Nederland of lees hem door op de knop hieronder te klikken.

Tekst en beeld: Iris Speckmann