‘Wat wel werkt is langdurig contact met mensen die dagelijks met die problemen leven’. Tim ‘S Jongers over armoede; fermenteren...
Mark Akkerman werkt nu twintig jaar bij Stop Wapenhandel, een kleine organisatie die onderzoek doet naar wapenhandel en de wapenindustrie. Waar de organisatie ooit vooral onderzoek deed naar de export van wapens, houdt Mark zich steeds nadrukkelijker bezig met de bredere context van militarisering van Nederland en Europa. Vanuit een uitgesproken antimilitaristische en anarchistische overtuiging, maar gericht op feiten en cijfers.
Ik vraag Mark waar die* aan denkt bij het motto van deze Mondig, ‘de beuk erin’. Met een glimlach, maar zonder veel uitleg zegt die: ‘Een liedje van Bram Vermeulen heet zo’.
Als ik dat later beluister, hoor ik Vermeulen zingen: ‘Als ik niet meer vecht…als mensen in hun overleven automatisch verder gaan, … als ik daartegen niet meer vecht, waarom zou ik dan nog bestaan… de beuk erin….’ Vermeulens lied gaat over de passie om voor een betere wereld te strijden. Dat past bij wie Mark is en wat die doet.
Bij Mark begon politieke bewustwording al aan het einde van diens middelbareschooltijd. ‘Ik ben opgegroeid in de Noordoostpolder. Niet echt een broeinest van wat voor activisme dan ook, zeker niet links. Dus dat was wel een beetje zoeken en vooral dingen lezen. Mijn belangstelling was vrij breed. Allerlei dingen waarbij je kunt zien dat mensen elkaar uitbuiten, onderdrukken en discrimineren.’
Tijdens de studie bestuurskunde in Enschede kon Mark die belangstelling omzetten in actie. Die sloot zich aan bij GroenLinks en kwam in aanraking met de lokale vredesbeweging, die op dat moment ook behoorlijk actief was. Militair beleid begon Mark steeds meer te interesseren. Die beschrijft het leger en de militaire macht als een ‘sluitstuk van het westers kapitalisme, dat garandeert dat de macht bij de machthebbers blijft’.
Militaire macht is het sluitstuk van het westers kapitalisme
Feiten en cijfers
Bij Stop Wapenhandel werd onderzoek het belangrijkste gereedschap. Toen Mark er begon, lag de nadruk sterk op wapenexport en de wapenindustrie. De organisatie hield exportvergunningen bij en onderzocht waar Nederlandse wapens terechtkwamen. Die informatie kwam pas openbaar dankzij een langdurige Wob-procedure van Stop Wapenhandel. Ook analyseert Mark overheidsbeleid, publicaties van bedrijven en militaire berichtgeving. ‘We doen wel mee aan campagnes en acties, maar onderzoek is de basis van het werk. Uitzoeken: hoe zit het feitelijk? En hoe moet je dat duiden? Hoe kunnen die feiten ons en anderen helpen?’
Emoties en beelden worden steeds belangrijker in het publieke debat, maar feiten en cijfers zijn juist dan belangrijk, vindt Mark. De tijden zijn veranderd. ‘Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 is er een enorme omslag in het denken over wapens en de wapenindustrie. Voorheen dachten de meesten nog “wapenindustrie is niet oké”, maar nu wordt die industrie wel echt (ten onrechte) omarmd als noodzakelijk voor onze veiligheid.’ Daardoor is volgens Mark ook de taak van Stop Wapenhandel veranderd: niet alleen kijken naar wapens, maar naar de hele maatschappelijke inbedding van militair beleid.
Militair beleid
Een concreet voorbeeld is de ‘Wet op de defensiegereedheid’ (Wodg). Het wetsvoorstel moet het voor Defensie makkelijker maken om in Nederland te oefenen en zich voor te bereiden op oorlogssituaties. Mark: ‘De regering ziet de wet als noodzakelijk om de krijgsmacht beter gereed te maken; Daarvoor worden bepaalde procedures vereenvoudigd of versneld. Zo worden de mogelijkheden tot de inspraak van burgers sterk beperkt en kan Defensie bijvoorbeeld veel makkelijker op meer plaatsen oefenen of laagvliegen.
Rare gedachtegang, want overal staat: “Defensie is er om onze democratische rechtsstaat te beschermen”. Nou, dan denk ik: ze hebben de pretentie om de rechtstaat en de democratie te beschermen, maar doen dat door zichzelf daarbuiten te stellen. Ze doen het dus door een deel van de democratische rechtsstaat af te breken, onder het mom van “Ons belang is zo belangrijk en doorslaggevend, dat wij zelf mogen bepalen wat we doen, en dat alle andere belangen daaraan ondergeschikt zijn.”
Militaire voertuigen zijn ontheven van klimaatafspraken
Het meest zorgelijke van de militarisering vindt Mark dat geld aan andere maatschappelijke doelen wordt onttrokken, dat internationale samenwerking moeilijker wordt en dat klimaatproblemen niet worden opgelost. Sterker nog, die worden erdoor versterkt. ‘Het militair-industrieel complex, met name grote militaire vliegtuigen en schepen, veroorzaakt meer dan vijf procent van de wereldwijde uitstoot. Zij zijn ontheven van klimaatafspraken. Tegelijkertijd spelen legers een rol bij het veiligstellen van toegang tot fossiele grondstoffen en handelsroutes.’ Met andere woorden, de energietransitie die van levensbelang is voor de planeet, gaat er niet komen op deze manier.
Stug volhouden
Vraag Mark naar hoop, en het blijft lang stil. De opkomst van extreemrechts en de toenemende militarisering roepen de grootste zorgen bij diegene op. Voor Mark ligt de sleutel bij een actieve vredesbeweging die weer zichtbaar de straat op durft te gaan. Een lichtpuntje aanwijzen vindt Mark moeilijk, erkent die. Diens voornaamste rol is om de vredesbeweging van feiten te voorzien.
‘Je hoort wel zeggen dat als mensen een gevoel van angst hebben, je daar met feiten niet helemaal doorheen breekt. Dat is problematisch, maar ik denk wel dat het dan juist goed is om altijd maar te blijven zeggen van: dit klopt niet en het zit zo en dit zijn de feiten. Ik ben op het moment al blij als het lukt om meer mensen na te laten denken en wat twijfel te zaaien op het dominante verhaal, door stug te vol te houden in de feiten.’
*In dit interview worden op Marks verzoek de voornaamwoorden die/diens (etc.)gebruikt.
Dit interview verscheen eerder in Mondig 5
Tekst en beeld: Iris Speckmann
‘Wat wel werkt is langdurig contact met mensen die dagelijks met die problemen leven’. Tim ‘S Jongers over armoede; fermenteren...