Woede

In deze rubriek reflecteren twee theologen uit het dopers tiental op een actuele kwestie.

Boze burgers die politici bedreigen of tekeer gaan tegen hulpverleners, burenruzies waarbij steeds vaker juridische hulp wordt ingeschakeld. Als we afgaan op de berichten in de media, hebben we in onze samenleving een probleem met woede. Hoe om te gaan met al die boosheid? Jannie Nijwening en Jeannette den Ouden buigen zich over die vraag. 

“Woede is van alle eeuwen en hoort nu eenmaal bij mens-zijn”, zegt Jeannette den Ouden, emeritus doopsgezind predikant. “Het is een emotie zoals blijheid of ontroering. Ik denk wel dat er onderscheid bestaat tussen verschillende soorten woede. De woede die voortkomt uit eigenbelang, wraak of jaloezie behoort tot de zeven hoofdzonden. Die is zinloos en gericht op destructie, denk aan hooligans die alles kort en klein slaan.  

Er bestaat ook woede die is gericht tegen onrecht. Ouders die het slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire bijvoorbeeld: hun boosheid vind ik gelegitimeerd. Maar hoe terecht je woede ook is, het gaat er vervolgens wel om of je die woede uitleeft, of probeert te beheersen door te streven naar geduld, empathie, wijsheid. Paulus heeft daar mooie dingen over geschreven in de brieven aan de Efeziërs en aan de Colossenzen. Hij ontkent woede niet, maar zegt: je hebt de vrije keuze in hoe je ermee om gaat.”  

Woede over onrecht vind ik mooi en belangrijk

Profetische woede 
“Woede over onrecht vind ik mooi en belangrijk”, vult Jannie Nijwening aan, predikant van de Doopsgezinde Gemeente Den Ilp-Landsmeer. “Het zou pas echt problematisch worden als we ons níet meer kwaad zouden maken over wat er mis is in de wereld. Ik vind dat ook zeker een taak van de kerk. De kerk heeft niet alleen een pastorale, maar ook een profetische taak. Dat geluid klinkt al in de Bijbel. God roept voortdurend mensen zoals Mozes of Jona om in Zijn naam aan mensen te verkondigen: ‘pas op, jullie slaan echt het verkeerde pad in’.” 

Ook Den Ouden denkt aan Mozes en dan in het bijzonder aan het verhaal over het volk dat rond het gouden kalf danst in Exodus 32. God is woest, want het volk misdraagt zich en is afgeweken van de weg die Hij heeft gewezen. Hij zegt tegen Mozes: ‘Dit volk is onhandelbaar, mijn brandende toorn zal hen verteren’ (Exodus 32: 9-10). Maar dan probeert Mozes om God milder te stemmen en hij herinnert Hem aan het verbond. Den Ouden: “Dan staat er: ‘Toen zag de Heer ervan af om zijn volk te treffen met het onheil waarmee hij gedreigd had.’ Geweldig toch? God kan heel boos worden, maar zelfs Hij laat zich aanspreken om z’n woede te beteugelen. Wij zijn geschapen naar Gods beeld, dus ik zie dat als een opdracht voor ons. Het is eigenlijk het oude doopsgezinde vermanen: je laten aanspreken, maar ook de ander aanspreken.”  

Hartstocht voor gerechtigheid 
Nijwening: ‘Soms hoor ik mensen weleens zeggen dat ze niet zoveel hebben met het Oude Testament, waarin het op bijna elke bladzijde over Gods toorn lijkt te gaan. Maar ik houd juist enorm van het eerste testament, waarin God ontzettend kwaad wordt als het recht met voeten wordt getreden of als mensen worden onderdrukt. ‘Hartstocht voor gerechtigheid’ noemt Huub Oosterhuis dat. Diezelfde hartstocht zie je ook bij Jezus, die op vergelijkbare wijze woedend kan zijn. Ook Jezus wil het leven en niet de dood. Hij is echt niet de lieve zachte man die soms van hem gemaakt wordt.  

Dat rotsvaste geloof in rechtvaardigheid zie ik ook bij de Palestijns-christelijke familie Nassar. Afgelopen januari waren mijn man en ik weer op hun boerderij, de Tent of Nations, dichtbij Bethlehem. We zagen hoe de kolonisten zich inmiddels direct naast het hek van hun boerderij vestigen. Van de familie Nassar leer ik hoe je om kunt gaan met woede om onrecht. Zij haten niet, ze zijn altijd geweldloos, ze stellen zich niet op als slachtoffer. Ze houden zich vast aan hun geloof, putten kracht uit Jezus’ voorbeeld en planten bomen. Je moet alles doen om te voorkomen dat een situatie door jouw woede nog naarder wordt.”  

Ten goede keren  
Volgens de beide leden van het Dopers tiental laat ook de Amerikaanse beweging Mennonite Action goed zien hoe je verontwaardiging over onrecht kunt omzetten in iets positiefs. Mennonite action organiseert bijvoorbeeld singalongs in grote warenhuizen, waar de deelnemers liederen zingen om zich uit te spreken tegen geweld; eerder tegen het geweld in Gaza, nu tegen het optreden van de immigratiepolitie ICE in Minneapolis. Op dit moment werken Nijwening en Den Ouden (samen met een aantal anderen) aan een vertaling van een manifest van Mennonite Action naar de Nederlandse context. Nijwening: “Zij laten zien dat woede een motor, een vuurtje kan zijn om dingen in beweging te krijgen”. Den Ouden vult aan: “We hebben de vrijheid en de verantwoordelijkheid gekregen om te kiezen hoe we met onze boosheid omgaan. Hulpverleners en politici bedreigen is natuurlijk nooit de goede manier. Maar ik geloof wel dat van ons ten diepste wordt gevraagd om waar we maar kunnen op een geweldloze manier tegen het kwade in te gaan.”  

Tekst: Marleen Kieft
Beeld: Lucas van Leyden – De dans om het gouden kalf (1530, Rijksmuseum)