Doperse boekentips

Het is weer december en de kerstvakantie nadert: tijd voor een goed boek. Maar welk boek? Geert Brüsewitz en Margarithe Veen uit het Dopers tiental kozen er een uit dat hen bijzonder raakte en dat ze u van harte aanbevelen.

Levensverhalen ontrafelen
Wist u dat er in Duitsland een documentatiecentrum bestaat waar duizenden voorwerpen worden bewaard die na de Tweede Wereldoorlog zijn teruggevonden in de concentratiekampen? Het boek Van wie ze waren speelt zich af rond deze archieven en is echt een aanrader, volgens Margarithe Veen, predikant van de Samenwerkende Doopsgezinde Gemeenten te Zaandam en Krommenie. “Het fascineerde me meteen dat er een organisatie bestaat die voorwerpen wil terugbezorgen bij mensen die al zo lang geleden zijn omgebracht. De hoofdpersoon uit het boek is Irène, die in het documentatiecentrum werkt en met veel inzet en betrokkenheid probeert de voorwerpen terug te brengen naar de eigenaren of hun nabestaanden. Dat centrum bestaat echt, maar de verhaallijnen rond de personages zijn verzonnen.”

Veen las al veel boeken over de oorlog, maar dit boek heeft wat haar betreft echt een extra dimensie. “Via Irènes speurwerk naar de eigenaar van bijvoorbeeld een broche of een handpop, ontvouwen zich de levensverhalen van gewone mensen. Mensen die niet in de geschiedenisboeken terecht zijn gekomen, maar die toch weer even in het licht komen te staan. Ik vind dat hoopvol: al lijkt je leven nog zo nietig, ook al zijn de dagen nog zo somber: je leven blijft geborgen. Het is veelzeggend dat in het boek een paar keer het bijbelverhaal over de opwekking van Lazarus ter sprake komt. Net zoals het leven van Lazarus, komen ook de levens van al die vermoorde mensen uit de doeken.”

Je leven blijft geborgen

Een van de verhaallijnen uit de roman draait om een medaillon met een getekende afbeelding van een kind aan de binnenkant. Na het nodige speurwerk blijkt het een Poolse jongen te zijn – met blond haar en blauwe ogen – die is ontvoerd door de nazi’s. “Het verhaal over deze Poolse jongen is zo mensonterend. En dan te bedenken dat nu ook weer hetzelfde gebeurt met kinderen in Oekraïne of in Colombia… Maar toch zie je ook in de meest verschrikkelijke situaties – net zoals in dit verhaal – mensen die niet meedoen met het kleineren of beschadigen van anderen. Die iets doen of zeggen waardoor de ander overeind blijft. In zulke mensen zie ik een stukje van het koninkrijk van God, dat steeds naar ons toe blijft komen. Neem bijvoorbeeld het hoofdstuk over een man die in oorlogstijd bij de spoorwegen werkte. Hij verzamelde de afscheidsbriefjes die hij langs het spoor vond en stuurde ze op naar de nabestaanden. Hoe belangrijk was dat wel niet voor de familieleden? Al is het maar een kleine daad, zoiets helpt bij het behouden van de menswaardigheid.”

Vertel het door en waarschuw
Emeritus-predikant Geert Brüsewitz koos ook een boek uit dat te maken heeft met de Tweede Wereldoorlog. Hij leest graag boeken over historische thema’s die in het licht van de huidige tijd zijn geschreven. Daar voldoet Waar ik me voor schaam van journalist en columnist Sheila Sitalsing helemaal aan. Het boek draait om een familiegeheim dat de auteur ontdekt na het overlijden van haar moeder. Het is zo’n groot geheim, dat haar moeder er haar leven lang tegen iedereen over heeft gezwegen. Sitalsing leest het in een paar nagelaten A4’tjes: opa was fout in de oorlog – zelfs een vooraanstaande NSB’er.

Hoe moet je daarmee omgaan? Ze formuleert het in elf wenken, een soort aanwijzingen, die de titels van de hoofdstukken vormen. Brüsewitz: “Die wenken zijn dus heel erg mooi. Bijvoorbeeld: ‘Wees mild voor de gebutsten’. Ze legt in dat hoofdstuk een link tussen het pesten van kinderen van NSB-ouders na de oorlog en de Nederlandse weigering om kinderen van IS-strijders op te halen en naar hun thuisland te brengen. Zij zijn ook slachtoffers van de keuzes van hun ouders.”

De mooiste of belangrijkste wenk vindt Brüsewitz ‘Vertel het door en waarschuw’. In het hoofdstuk over deze wenk gaat de schrijfster in op de democratie van vandaag en hoe die wankelt. Bijvoorbeeld als de regering aankondigt te gaan onderzoeken of het mogelijk is om mensen die naast hun Nederlandse nationaliteit ook een Turkse of Marokkaanse nationaliteit hebben, te denaturaliseren als ze zich misdragen. “Tachtig jaar na de oorlog! We staan erbij en we kijken ernaar. Maar we moeten doorvertellen en waarschuwen. Precies zoals Marian Turski, een overlevende van Auschwitz, het verwoordde in het elfde gebod: ‘Gij zult niet onverschillig zijn’. Het uitsluiten van de Joden begon ook met kleine speldenprikjes. Maar we weten allemaal hoe dat eindigde.”

We staan erbij en we kijken ernaar

Is dit niet een heel zwaar boek voor bij de kerstboom? “Tja, dat lijkt misschien wel zo, maar er zit een bepaald soort luchtigheid in het boek. Sitalsing heeft een lichte schrijfstijl en ook de manier waarop ze rapporteert over hoe haar puberdochters reageren op de hele materie is nuchter en humoristisch. Het is echt knap dat je in een boekje van 200 pagina’s zoveel zinnige dingen kunt zeggen. Over intermenselijke relaties, over hoe we met elkaar omgaan, over het nu. Het is een boek waar je met een gespreksgroep lang over kunt praten. Om ook je eigen verhalen te delen.”

Tekst: Marleen Kieft
Beeld: Susan de Loor, Uitgeverij Ambo/Anthos/De bezige Bij