‘Het gaat over erkenning, rol, geschiedenis en waardigheid’… Filosoof Ivo Brughmans over paradoxaal denken en de kunst van polarisatie; Henk...
Eenheid in verscheidenheid
In de aanloop naar een vergadering van de Mennonitische Wereldconferentie (MWC) op de Filipijnen oogt Henk Stenvers als altijd rustig en soepel. We spreken elkaar voor Mondig over deze boeiende wereldwijde doopsgezinde gemeenschap waar Stenvers voorzitter van is.
De Wereldconferentie is een gemeenschap met 1,45 miljoen gedoopte gelovigen, verdeeld over meer dan 10180 geloofsgemeenschappen in 61 landen. Het is duidelijk dat om de eenheid te bewaren en deze ook verder te brengen een soepele houding nodig is, in plaats van een strak regime of het handhaven van een bepaald gekozen moreel normatief.
Juist door de souplesse open te staan voor iedere stem ontstaat er ruimte voor verwondering en een proces van leren van en aan elkaar. Een souplesse die voor Stenvers ook aangereikt wordt vanuit Bijbelverhalen. ‘Juist in de navolging van Jezus leren we hoe juist hij mensen opzocht, sprak en meenam in zijn geloofsgemeenschap die wij misschien niet als eerste opzoeken, spreken of meenemen in onze gemeenschappen’, zegt Stenvers. Hij duidt daarbij op de armen in de samenleving, maar ook de mensen aan de rand van samenleving en zij die onderdrukt worden.
Gemeenschap als gave voor vrede
Wanneer het gaat om eenheid van de wereldwijde doopsgezinde gemeenschap deelt Henk Stenvers twee bijbelteksten. De ene is uit Johannes 17: 21, waarin Jezus zijn gebed uitspreekt ‘opdat allen één zijn’. En de ander is de brief van Paulus aan de christelijke gemeente in Korinthe. Daar schrijft Paulus in hoofdstuk 12 over dat ene (menselijke) lichaam met alle ledematen en dat al die ledematen nodig zijn om met elkaar dat ene lichaam te kunnen vormen. Immers, we kunnen niet allemaal een oog zijn, of een oor of een voet. Want wat voor lichaam zou dat zijn?
Is het niet juist onder opdracht op open te staan voor elkaar?
Stenvers verbindt deze beeldspraak met de wereldwijde doopsgezinde gemeenschap, die voor hem allereerst een gave is van God. Stenvers: ‘Wanneer het een gave is van God, wie zijn wij dan om deze te willen breken? Is het juist niet onze opdracht om open te staan voor elkaar?’ Zo voelt Stenvers zich geroepen deze gemeenschap te bewaren en de eenheid verder te brengen door te luisteren naar alle stemmen als verschillende leden van dat ene lichaam. Dit is voor hem de enige manier om te werken aan vrede.
Verwondering door verscheidenheid
Stenvers herinnert zich een bijzonder gesprek met een broeder uit Kenia. Deze bisschop vroeg hem bij een General Council te delen hoe de LHBTIQ+ -gemeenschap in de doopsgezinden is opgenomen in Nederland. Wanneer Stenvers naar zijn idee uitvoerig uiteengezet heeft hoe alle broeders en zusters, ook broeders en zusters van de LHBTIQ+-gemeenschap, een plaats hebben in de doopsgezinde gemeenschappen in Nederland, is de reactie van zijn Keniaanse broeder: ‘Ik begrijp er niets van, maar je blijft mijn broeder.’ Stenvers deelt dit voorbeeld om te laten zien dat je het soms volledig oneens kunt zijn met elkaar, maar elkaar wel blijft zien als broeder en zuster.
Maar nog meer gaat het met deze uitspraak om de verdiepende vraag die eronder ligt: ‘Kun je de moeite nemen elkaar te blijven zien, elkaar te respecteren als ware gelovigen? En dat de gemeenschap kan groeien door elkaar te blijven bevragen in plaats van door oordelende standpunten in te nemen?’ Stenvers heeft door deze visie ervaren welk een rijkdom je tegemoetkomt door open te staan voor verwondering dankzij verscheidenheid. ‘Want’, zegt Stenvers, ‘door je eigen ideeën los te laten, kun je nieuwe inzichten opdoen.’ Ook het inzicht dat ook andere broeders en zusters enorme wil tonen om er samen uit te komen wanneer verschillen van inzicht groot zijn, en de gemeenschap in z’n geheel niet uit is op een breuk, maar zich blijft vormen vanuit een eenheid in verscheidenheid.
Geweld
Op de vraag in hoeverre die eenheid ook een grens kent, wanneer er te veel verschillen zijn, is Stenvers helder en duidelijk. Volgens hem kun je niet meer over eenheid spreken wanneer er sprake is van geweld en er geen Avondmaal meer gevierd kan worden. Hij deelt over recente gebeurtenissen in de Verenigde Staten waar doopsgezinde gemeenschappen zich op dit moment van elkaar afsplitsen. Ook met de voorbereidingen voor het doopsgezinde wereldcongres in Ethiopië dreigde de gemeenschap daar uiteen te vallen. Om verdere escalatie – en daarmee geweld – te voorkomen heeft de Ethiopische kerk (Meserete Kristos church) haar uitnodiging voor het Wereldcongres in overleg met de Mennonitische wereldconferentie teruggegeven.
Ook dit heeft voor Stenvers te maken met de zorg voor de eenheid die je souplesse kunt noemen, maar wel een souplesse die soms ook tegen de stroom in gaat, een souplesse gevuld met visie, verscheidenheid en verwondering om vrede. Al luisterende naar Stenvers, concludeer ik dat het hem er niet om gaat te kiezen voor de gemakkelijkste weg. Voor hem zit de verrijkende ervaring van verder te komen eerder daarin, dat iemand zijn of haar eigen oordeel opzij zet en bereid is te luisteren naar een a(A)nder.
Voetwassing gaat verder dan oordeel, taal, sekse en cultuur. Het gaat om verbinding.
Voetwassing om een verbindende geloofsgemeenschap
Een ervaring die zo’n gemeenschap bij elkaar brengt, waar men weet te luisteren naar een a(A)nder, is voor Stenvers de voetwassing. Hij vertelt over zijn ervaring twee jaar geleden tijdens zijn bezoek aan Oekraïne met vertegenwoordigers van de Dnipro Hope Mission. Wat kon hij anders dan neerknielen bij de voeten van zijn broeders en zusters en met het ritueel van de voetwassing stilstaan bij de voetstappen die zij hadden gezet in gebieden vol geweld, om de mensen met voedselpakketten nabij te zijn met gevaar voor eigen leven.
En Stenvers raakt daarbij aan de ervaren ontroering, ‘want’, zegt hij, ‘door met de voetwassing naast elkaar te knielen, ga je voorbij aan het oordeel, voorbij aan de taal, voorbij aan de sekse, voorbij aan de cultuur, om verbonden te zijn met elkaar, omdat het de a(A)nder is die roept dat wij een kerk zijn van God.’
Het is niet de vraag welke souplesse hiervoor gevraagd wordt; door zo deel te zijn van de wereldwijde doopsgezinde gemeenschap is het de verwondering die in alle souplesse naar je toe komt!
Dit artikel verscheen eerder in Mondig 2
Tekst: Margarithe Veen
Beeld: Henk Stenvers
